Công dụng của cây sến đỏ (loại sến bảo quản đường thốt nốt)

Cây sến đỏ

Đường thốt nốt ở An Giang thì có lẽ nhiều người đã nghe đến rồi nhưng những yếu tố để làm nên sự nổi tiếng của nó thì không phải ai cũng biết.

Bạn biết đấy, trên thị trường, đường thốt nốt được bán rất nhiều nhưng để mua được đường nguyên chất, không dùng chất bảo quản thì thực sự là “mò kim đáy bể”.

Theo những người dân làm nghề nấu đường tại An Giang thì đường thốt nốt truyền thống phải được nấu hoàn toàn từ nước chiết bông mo thốt nốt, bảo quản bằng gỗ sến và trong quá trình nấu đường, “đánh đường” tuyệt đối không pha thêm bất kỳ thứ gì khác. Thế nhưng, trên thực tế, nhiều lò đường tại An Giang đều dùng bột tẩy (thay vì dùng gỗ sến) và pha thêm đường cát, đường mía (để tăng lợi nhuận). Vì vậy, đường thốt nốt nguyên chất thực sự ngày càng trở nên hiếm hoi!

Nói về gỗ sến, loại gỗ làm nên chất lượng đường thốt nốt truyền thống thì phải nói đến cây sến đỏ, hay còn gọi là cây sến mủ.

Vài nét về cây sến đỏ

Sến đỏ có tên khoa học là Shorea roxburghii (1), là cây thân gỗ và có thể cao đến 30 m. Quả của cây sến đỏ na ná như quả sao (quả chò) nhưng có nhiều cánh hơn (2).

Cây sến đỏ

Cây sến đỏ

Ở nước ta, cây sến đỏ phân bố ở nhiều tỉnh từ miền Trung vào miền Nam như Thừa Thiên Thuế, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai, Tây Ninh, Kiên Giang… Ngoài ra, cây còn có ở Campuchia, Thái Lan, Ấn Độ… (2).

Công dụng bảo quản nước chiết thốt nốt của cây sến đỏ

Theo nhà nghiên cứu Võ Văn Chi (trong Từ điển cây thuốc Việt Nam, tập 2) thì người ta thường dùng vỏ cây sến đỏ để ngăn sự lên men của nước chiết thốt nốt (hoặc làm chậm lại quá trình lên men) (2).

Gỗ sến được người dân An Giang dùng để bảo quản đường thốt nốt

Gỗ sến được người dân An Giang dùng để bảo quản đường thốt nốt

Tuy nhiên, theo các nhà nấu đường truyền thống hiện nay thì họ dùng cả gỗ sến thái lát và gỗ này cũng khó mua hơn trước. Vì vậy, phần lớn các hộ nấu đường đã chuyển sang dùng bột tẩy (hay còn gọi là bột tẩy sến) để thay cho gỗ sến truyền thống, dù độ an toàn của bột tẩy này cũng là vấn đề gây nhiều tranh cãi.

Dùng gỗ sến bảo quản nước chiết thốt nốt tức là sau khi người thợ trèo lên cây, cắt cuống hoa cho nước đường chảy ra thì lấy ống tre hay chai nhựa hứng nước chiết (treo cố định cho nước chảy từ từ), sau đó cho thêm vài miếng vỏ sến vào (khoảng 5 – 10 g tùy theo kinh nghiệm về thời tiết, nhiệt độ không khí cao hay thấp và thời gian nước chiết lên men).

Như vậy, sau khi nước chiết bông mo đầy chai thì nhờ có vỏ sến, nước này sẽ không bị lên men và có thể đem nấu (cô đặc lại) để thành đường thốt nốt.

Các công dụng khác của cây gỗ sến

Theo y học cổ truyền, vỏ cây sến có vị chát và có tác dụng điều trị kiết lỵ (cùng với vỏ cây gõ). Bên cạnh đó, hoa của cây cũng được biết đến với công dụng hạ sốt, trợ tim.

Thông tin thêm

Theo một số nhà nấu đường truyền thống ở An Giang thì hiện tại rất khó mua được gỗ sến đỏ tại đây. Muốn có gỗ sến (tức gỗ sến đỏ), họ phải nhờ người quen mua từ Campuchia gửi về (ở Campuchia cũng như nhiều nước Đông Nam Á khác cũng có cây sến đỏ).

Và một lưu ý cuối cùng, nếu bạn là khách hàng, sẽ rất khó để bạn mua được đường thốt nốt nguyên chất, không dùng hóa chất. Ngay cả khi bạn đến An Giang, vào các lò đường nổi tiếng hay không nổi tiếng, và ngay cả khi bạn mua ở nhà người dân… thì khả năng bạn mua được đường chất lượng cũng vô cùng thấp!

Hy vọng trong tương lai, nghề nấu đường thốt nốt truyền thống ở An Giang sẽ không bị mai một (cũng như cách bảo quản dịch chiết bằng gỗ sến!).

Tham khảo: Lá cây sến và cách chế thuốc điều trị bỏng theo dân gian

Nếu thấy bài viết trên có ích, các bạn hãy chia sẻ trên Facebook cho người thân và bạn bè mình biết nhé. Cảm ơn bạn!

About the author

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *