Dùng hoài sơn (củ mài) để làm đẹp và làm thuốc cần lưu ý gì?

Vị thuốc hoài sơn củ mài

Khi đi vào các tiệm thuốc Bắc mua thuốc, tôi thường nghe một câu dặn đi dặn lại rất nhiều lần, đó là: “thuốc này đem về rửa lại rồi mới nấu nghe”.

Khi đi mua măng khô hay các thực phẩm khô khác, các chị bán hàng cũng dặn dò: “cái này mình về ngâm rửa kỹ rồi hả nấu nghe”.

Hiển nhiên, tôi biết điều gì đã xảy ra đối với các túi măng đó cũng như đối với các thang thuốc mình dùng: phần lớn chúng đều được tẩm lưu huỳnh!

Tuy nhiên, từ góc độ người sản xuất, chúng ta biết rằng việc sấy lưu huỳnh là bất đắc dĩ (ngoại trừ những trường hợp cố ý dùng quá liều để trục lợi). Đó là vì nếu không sấy xông sinh để bảo quản, một số dược liệu sẽ bị sâu mọt và nấm mốc – điều này lại càng gây hại cho sức khỏe. Trong khi đó, các phương pháp bảo quản khác thường không tối ưu và tiết kiệm bằng sấy lưu huỳnh (hiển nhiên đây là điều mà người dùng thuốc không bao giờ mong muốn).

Mặt khác, chúng ta có những cách để giảm bớt lượng lưu huỳnh tồn dư trong sản phẩm nhằm bảo vệ sức khỏe. Vậy, với vị thuốc hoài sơn nói riêng, các bước sấy lưu huỳnh được thực hiện như thế nào và có cách nào để giảm bớt khả năng gây hại từ hóa chất này?

Vài nét về củ mài (hoài sơn)

Củ mài (khoai mài) là một loại thực phẩm có tác dụng làm thuốc. Với củ tươi, nó có thể dài tới 1 m và chứa rất nhiều tinh bột, ăn rất ngon (ở Kon Tum vẫn còn dây củ mài mọc hoang nhưng thường thì người dân tộc mới đào lấy).

Trong ẩm thực, củ mài được dùng từ những món đơn giản như hấp, luộc,… đến những món phức tạp hơn như nấu chè, hầm gà, hầm chân giò, nấu canh thịt heo, kho nghệ…

Chè củ mài

Chè củ mài

Trong y học, người ta thường dùng củ mài với tên gọi “hoài sơn” và đây cũng là một trong những vị thuốc khá thông dụng (đa phần được nhập khẩu từ Trung Quốc).

Tham khảo: Hoài sơn (Củ mài) vị thuốc bồi bổ cơ thể, điều trị tiểu đường

Hoài sơn đã sấy lưu huỳnh có dùng được không?

Mặc dù lưu huỳnh là chất độc nhưng ở liều lượng thấp, nó không gây hại cho người sử dụng. Tuy nhiên, với củ mài, do đặc tính nhiều tinh bột (hơn 60 %) và dễ ẩm mốc mà quá trình sơ chế của nó “thấm đẫm” lưu huỳnh.

Theo công trình Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam của GS Đỗ Tất Lợi, quá trình tạo thành vị thuốc hoài sơn gồm các công đoạn như sau:

  • Gọt vỏ, sấy lưu huỳnh lần thứ nhất trong hai ngày hai đêm rồi ủ một đêm, sau đó phơi khô. Sau khi phơi khô, lấy củ mài ngâm nước hai ngày hai đêm nữa rồi mới rửa sạch, sau đó phơi khô lần nữa (lượng lưu huỳnh dùng trong lần sấy này rất cao: 2 kg cho 110 kg củ mài).
  • Tiếp tục sấy lưu huỳnh lần hai trong một ngày một đêm cho đến khi mềm ra (lần này lượng lưu huỳnh giảm xuống, chỉ dùng 1 kg lưu huỳnh cho 100 kg dược liệu). Sau khi sấy thì đem củ mài đi ủ một ngày đêm nữa rồi lại lăn, lăn xong thì phơi dưới nắng nhẹ cho khô rồi lại lăn, phơi như thế một lần nữa. Sau khi thuốc khô, người ta đem nhúng nước rồi dùng giấy đánh bóng.
  • Tiếp tục sấy lưu huỳnh lần thứ ba trong một ngày đêm, lần này dùng một lượng thật nhỏ (chỉ 200 g lưu huỳnh cho 100 kg thuốc), sau đó đem đóng gói.

Hiển nhiên, trải qua nhiều lần nhúng, phơi như thế thì lượng lưu huỳnh cũng đã tiêu hao đáng kể. Tuy nhiên, thật khó tránh được dư lượng tồn đọng trong thuốc.

Ngày nay, nhiều nơi đã đơn giản hóa các công đoạn sấy thuốc nêu trên nhưng nhìn chung, hoài sơn thành phẩm đa phần cũng đều trải qua quá trình sấy lưu huỳnh. Vậy, từ góc độ người dùng, khi dùng hoài sơn cần lưu ý điều gì?

  1. Vì quy trình sơ chế hoài sơn vẫn chưa thống nhất nên khi mua, chúng ta cần chọn cơ sở uy tín để tránh mua phải hoài sơn bị xông tẩm quá nhiều lưu huỳnh (trong mỗi lần sấy và cả các lần sấy định kỳ, thường là ba tháng). Ngoài ra, hiện nay tình trạng hoài sơn giả được làm từ củ khoai mì, củ cọc rào… cũng là vấn đề làm đau đầu người tiêu dùng (2).
  2. Sau khi mua hoài sơn về, chúng ta nên để ngoài môi trường và phơi khô thêm vì lưu huỳnh là chất dễ bay hơi (trong hoài sơn không có tinh dầu nên việc phơi khô sẽ không làm mất tác dụng của thuốc).
  3. Trước khi nấu, chúng ta nên rửa thuốc một lần nữa và khi nấu thì nên mở nắp.
  4. Không nên dùng liên tục dược liệu sấy khô trong thời gian dài (hết bệnh thì ngưng).
  5. Nếu có thể thì tìm mua nguồn dược liệu tươi, thu hái tự nhiên và không dùng chất bảo quản để có thể an tâm khi sử dụng hơn.

Dùng hoài sơn làm đẹp

Với củ mài tươi thì các chị em không phải lo lắng về độ an toàn. Khi da bị mụn nhọt hay nứt nẻ, chúng ta có thể cắt một đoạn củ tươi, gọt vỏ, rửa sạch rồi giã nát, sau đó đắp lên da (1).

Củ mài tươi

Củ mài tươi

Tuy nhiên, hiện nay, củ hoài tươi thu hoạch theo mùa nên muốn dùng quanh năm thì cũng là một vấn đề nan giải. Vì vậy, bột củ mài cũng được các chị em truyền nhau vận dụng để làm đẹp.

Công dụng: giúp da mịn, sạch và giảm mụn nhọt.

Cũng cần nói thêm, hoài sơn được sấy lưu huỳnh không ảnh hưởng nhiều đối với hiệu quả làm đẹp vì trong đông y, lưu huỳnh cũng là vị thuốc có tác dụng điều trị mụn nhọt và ngứa da do nhiễm khuẩn (hiển nhiên, chúng ta chỉ nên dùng trong thời gian ngắn để tránh ngộ độc do tích tụ lâu ngày) (1).

Tham khảo: Thảo dược sấy lưu huỳnh, hại hay không hại?

Nếu thấy bài viết trên có ích, các bạn hãy chia sẻ trên Facebook cho người thân và bạn bè mình biết nhé. Cảm ơn bạn!

About the author

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *