Dùng rắn làm thuốc và những điều cần lưu ý

Rượu rắn

Tới đây xứ sở lạ lùng

Con chim kêu phải sợ, con cá vùng phải kinh

Những lời ca ấy đã được dân gian thốt lên từ những ngày đầu khai phá vùng đất Nam Bộ. Và thực như vậy, vùng đất mới với lịch sử hình thành 300 năm đầy hào phóng về sản vật nhưng cũng không thiếu những gian nguy “dưới sông sấu lội, trên bờ cọp um”. Mà đâu chỉ có sấu, có cọp, đất Nam Bộ còn nổi tiếng với rắn, với những câu chuyện rắn hóp mình tát đìa bắt cá, rắn lột thành người, rắn báo ân báo oán…

Từ lúc còn nhỏ, tôi đã được nghe những câu chuyện liên quan đến rắn, trong đó có chuyện con lươn đồng, hễ gặp rắn trun là sẽ tự động bò lại nộp mạng (người ta cho rằng vì đuôi của rắn này thường tiết ra chất màu trắng đục như phân chim, lươn gặp phải chất này thì như bị thôi miên vậy).

Và rồi những đêm tôi nghe tiếng gà con kêu, lờ mờ ra ổ gà xem thử thì mò trúng con rắn to bằng nửa cổ tay đang cuộn lấy ổ gà, khi rọi đèn mới thấy nó xanh loét màu đọt chuối. Lúc ấy, tôi chỉ còn biết la lên cho cha tôi ra đuổi rắn.

Và cả những mùa nước nổi mà cứ hễ 4, 5 giờ sáng, tôi lại theo cha giở dớn, dở ụ… để bắt cá, bắt lươn và có cả rắn nữa. Hễ thấy rắn trun là cha tôi khoái lắm, ông cẩn thận bỏ vào thùng để đem về nuôi. Loài này rất chậm chạp, rất hiền. Vì vậy, cha tôi thường để nó nằm tròn vo trên tay chơi, ngắm ngía một lát rồi thả lại vào khạp. Tuy nhiên, với rắn trun, người ta thường chỉ dùng làm thức ăn để tẩm bổ (thường nướng lên) chứ ít dùng làm thuốc.

Rắn trun

Rắn trun

Còn muốn làm thuốc thì dân gian thường chọn một số loài khác có độc, với quan niệm “lấy độc trị độc” và vì chúng cũng có một số dược tính nhất định. Trong đó, có 3 nhóm rắn độc thường được dùng làm thuốc là rắn hổ mang, rắn cạp nong và rắn cạp nia (các bộ phận thường dùng là nọc rắn, thịt rắn và da rắn đã lột xác).

Các loại rắn độc được dùng làm thuốc

1. Rắn hổ mang

Rắn hổ mang có nhiều loài nhưng không phải loài nào cũng được dùng làm thuốc. Theo nhà nghiên cứu Võ Văn Chi, dân gian thường dùng rắn hổ đất (thuộc chi Hổ mang) để làm thuốc.

Rắn hổ mang

Dùng rắn làm thuốc (rắn hổ mang)

Hổ đất (hay còn gọi là hổ trâu, hổ mang, hổ phì), có tên khoa học là Naja naja. Loài này rất độc, chỉ cần 20 mg nọc là đủ làm chết một người nặng 50 ký. Trên cổ rắn hổ đất có một điểm trắng. Loài này có thể dài đến 2 m, rất phổ biến ở nước ta, bơi giỏi nhưng thường sống trên bờ và chủ yếu hoạt động về đêm. Đặc biệt, rắn hổ đất hay trốn nhưng cũng rất hay tức giận và hễ nó bị chọc cho tức giận thì cổ nó sẽ ngẩng lên cao, mang bạnh ra và phun phì phì.

Phân biệt: Ở nước ta còn nhiều loài rắn hổ mang khác, cần chú ý phân biệt với rắn hổ đất như:

  • Hổ mang chúa thuộc loài Naja hannah. Loài này có thể dài đến 4 m và nguy hiểm hơn loài trên nhưng thường thì nó sẽ ẩn nấp trong các gốc cây và chỉ hoạt động về đêm.
  • Hổ mang Agkistodon rhodostoma. Loài này dài chưa đến 1m và đầu có 3 cạnh. Loài này thường thấy ở miền Nam.
  • Bạch hoa xà (hay còn gọi là ngũ bộ xà, bách bộ xà, Rắn hổ mang Agkistodon acutus). Loài này dài gần 2 m, có ở miền Bắc nước ta và ở Trung Quốc (1).

2. Rắn cạp nong

Dùng rắn làm thuốc; rắn cạp nong (trong Nam gọi là rắn mai gầm, rắn đen vàng, rắn mai gầm vàng, rắn vòng vàng…) có tên khoa học là Bungarus fasciatus. Đây là loại rắn độc, chỉ cần 30 – 50 mg nọc là đủ làm chết một người nặng 50 ký (1).

Dùng rắn làm thuốc

Rắn cạp nong

3. Rắn cạp nia

Rắn cạp nia (hay còn gọi là rắn hổ khoang, rắn đen trắng, rắn mai gầm bạc, rắn vòng bạc, mao cân xà, bạch cúc xà, bách tiết xà…) thuộc loài Bungarus candidus. Đây là loại rắn độc nhất, chỉ cần 1, 5 mg nọc là đủ làm chết người nặng 50 ký. Loại này thường dài khoảng 1 m.

Rắn cạp nia

Rắn cạp nia

Ghi chú: Ngoài ba loại rắn kể trên (hổ đất, cạp nong, cạp nia) thì dân gian còn dùng nhiều loại rắn khác làm thuốc như rắn ráo, rắn hổ chuối… (1).

Tác dụng của thịt rắn nhìn từ y học cổ truyền

Theo Đông y, thịt rắn là vị thuốc bổ với vị ngọt mặn, có độc nhưng điều trị được những bệnh như: đau nhức, tê liệt, liệt nửa người, bị cảm khiến cho trợn mắt méo miệng, co giật… (mỗi ngày uống từ 4 – 12 g dưới dạng thuốc sắc hoặc thuốc rượu) (1).

Lưu ý: Những người huyết hư sinh phong thì không được dùng thịt rắn làm thuốc.

Công dụng của da rắn đã lột và nọc rắn

Da rắn: Da rắn đã lột cũng có vị ngọt mặn nhưng không có độc, giúp sát trùng, điều trị đau cổ họng (mỗi ngày dùng 6 – 12 g, sắc lấy nước uống).

Nọc rắn: Nọc rắn rất độc, có thể gây chết người nên ở nước ta chỉ dùng làm thuốc xoa bóp ngoài da để giúp giảm đau nhức (với liều kiện làn da không bị vết thương hở).

Những lưu ý khi dùng rượu rắn

Thông thường, những người mua hoặc bắt được rắn thường đem về ngâm rượu và rượu rắn cũng được dân gian truyền nhau với công dụng giảm đau nhức xương khớp, đau dây thần kinh ngoại biên và tăng cường sinh lý (vì dân gian quan sát sự dẻo dai, uốn lượn của loài rắn) (2).

Tuy nhiên, có một số điều cần lưu ý khi dùng rượu rắn, đó là:

  • Nên dùng rắn tươi để ngâm rượu và nên cắt bỏ đầu rắn, đuôi rắn, bỏ hết nội tạng.
  • Mật rắn có độc nhưng cũng rất quý, vì vậy, nếu dùng thì chỉ dùng với liều thấp và phải ngâm rượu riêng theo chỉ dẫn của thầy thuốc.
  • Trước khi ngâm cần rửa sạch máu rắn rồi khử mùi tanh (bằng cách ngâm 30 phút vào hỗn hợp 0, 5 lít rượu với 0, 5 kg gừng tươi), sau đó lấy ra để ráo.
  • Rượu để ngâm rắn là rượu gạo có nồng độ cao, ngoài rắn thì có thể ngâm cùng một số thảo dược khác.
  • Tỉ lệ rượu đổ ngập rắn là 60 – 70 % và sau 3 tháng thì mới bắt đầu dùng (ngâm xong lần 1, dùng hết thì có thể ngâm tiếp lần 2, lần 3 nhưng các lần sau thì chỉ cần dùng rượu 35 độ hoặc 40 độ là được, và ngâm 1 tháng là được).
  • Đối tượng cần tránh: những người bị bệnh gan, không uống được rượu, những người hay bị dị ứng, huyết hư sinh phong và những người đang gặp các vấn đề về tiêu hóa… không nên dùng thuốc từ rắn (2).

Tham khảo: Rượu rắn thuốc quý điều trị đau nhức xương khớp

Nếu thấy bài viết trên có ích, các bạn hãy chia sẻ trên Facebook cho người thân và bạn bè mình biết nhé. Cảm ơn bạn!

About the author

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *